Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - ΤΡΕΙΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΟΥ ΑΛΦΡΕΝΤ ΧΙΤΣΚΟΚ

Ο Alfred Hitchcock δεν ονομάστηκε τυχαία «μετρ του σασπένς». Μέσα από το έργο του, επαναπροσδιόρισε την κινηματογραφική γλώσσα, μετατρέποντας την κάμερα από έναν απλό παρατηρητή σε έναν ενεργό μηχανισμό που καθοδηγεί την ψυχολογία του θεατή. Αναλύουμε τρία εμβληματικά φιλμ του που άλλαξαν την ιστορία του σινεμά.

1. Rear Window (Σιωπηλός Μάρτυρας, 1954)

Στο «Rear Window», ο Χίτσκοκ παραδίδει μαθήματα σημειολογίας και κλειστοφοβικής σκηνοθεσίας. Περιορίζοντας τη δράση σε ένα και μόνο δωμάτιο, μετατρέπει τον καθηλωμένο πρωταγωνιστή (και μαζί του και τον θεατή) σε έναν καθαρό ηδονοβλεψία (voyeur). Η ταινία εξερευνά τη σχέση της εικόνας με την αλήθεια: βλέπουμε μόνο ό,τι επιλέγει να κοιτάξει ο ήρωας μέσα από τον τηλεφακό του, χτίζοντας την αγωνία αποκλειστικά μέσα από την αποσπασματική παρατήρηση του περιβάλλοντος χώρου.

2. Vertigo (Δεσμώτης του Ιλίγγου, 1958)

Το «Vertigo» αποτελεί την απόλυτη σπουδή πάνω στην εμμονή και την ψυχολογική ψευδαίσθηση. Εδώ ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί πρωτοποριακές τεχνικές, όπως το περίφημο "dolly zoom", για να οπτικοποιήσει τον ίλιγγο του πρωταγωνιστή. Η αφήγηση ξεφεύγει από τα όρια ενός απλού αστυνομικού μυστηρίου και βυθίζεται σταδιακά σε ένα ονειρικό, σχεδόν εξπρεσιονιστικό σύμπαν, όπου τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίωσης θολώνουν επικίνδυνα.

3. Psycho (Ψυχώ, 1960)

Το «Psycho» σπάει οριστικά τους κανόνες του κλασικού Χόλιγουντ και εισάγει το σινεμά στον μοντερνισμό. Ο Χίτσκοκ παγιδεύει τον θεατή χρησιμοποιώντας την κλοπή των χρημάτων από την κεντρική ηρωίδα ως ένα αφηγηματικό πρόσχημα (MacGuffin), οδηγώντας μας σε ένα απομονωμένο μοτέλ.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η εμβληματική σκηνή στο μπάνιο (το ντους), η οποία λειτουργεί ως μια βίαιη αφηγηματική ρήξη. Σεναριακά βρισκόμαστε ακόμα στο πρώτο τρίτο της πλοκής, και ο σκηνοθέτης επιλέγει να εξοντώσει πρόωρα την πρωταγωνίστρια με την οποία έχουμε ταυτιστεί, αφήνοντας την αφήγηση μετέωρη και ανατρέποντας τη γραμμική ροή της ιστορίας.

Από τεχνικής άποψης, η συγκεκριμένη ενιαία σκηνή αποδομείται στο μοντάζ μέσα από περίπου 52 καταιγιστικά, σύντομα πλάνα (fast-cutting), που ενσωματώνουν καθαρές επιρροές από τον Γερμανικό Εξπρεσιονισμό. Παράλληλα, η οργανική σχέση της εικόνας με τον ήχο απογειώνει τον τρόμο: ο φυσικός, λευκός θόρυβος του νερού στην αρχή προσφέρει μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, η οποία σπάει βίαια από την εισβολή των staccato εγχόρδων του Bernard Herrmann, που μιμούνται παραστατικά τον ρυθμό των μαχαιριών. Είναι το σημείο μηδέν όπου ο πραγματικός πρωταγωνιστής της ταινίας γίνεται ο ίδιος ο μηχανισμός του σασπένς.