ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ: Η «ΧΕΙΜΕΡΙΝΗ ΒΟΗΘΕΙΑ» ΩΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΡΟΜΟΥ – ΟΤΑΝ ΤΟ ΨΩΜΙ ΕΧΕΙ ΓΕΥΣΗ ΣΙΔΗΡΟΥ
🎥 Σκηνή: «Χειμερινή Βοήθεια»
Απόσπασμα από το έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Τρόμος και αθλιότητα του Γ' Ράιχ».
Δείτε την πολιτική απάτη σε σενάριο για θεατρικό σκετς:
ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΕΙΟ ΤΗΣ ΕΥΕΡΓΕΣΙΑΣ: ΤΑ ΤΑΓΜΑΤΑ ΕΦΟΔΟΥ ΚΑΙ Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ «ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ» ΥΠΟ ΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΜΠΡΕΧΤ.
ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΤΟΥ «ΣΩΤΗΡΑ»: ΓΙΑΤΙ Η ΓΡΙΑ ΞΕΡΝΑΕΙ ΤΟ ΜΗΛΟ ΤΩΝ ΝΑΖΙ;
Μπέρτολτ Μπρεχτ: Η «Χειμερινή Βοήθεια» ως Μηχανισμός Τρόμου
Μια ανάλυση της σκηνής του Μπρεχτ για τη Winterhilfe και πώς η φιλανθρωπία χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο κατασκοπείας και υποταγής.
Στο έργο του Μπρεχτ, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Η «Χειμερινή Βοήθεια» (Winterhilfe), ένας πραγματικός θεσμός του ναζιστικού καθεστώτος, απογυμνώνεται και αποκαλύπτεται για αυτό που πραγματικά ήταν: ένας μοχθηρός μηχανισμός ελέγχου και πολιτικής εξαγοράς της συνείδησης.
### Η Βοήθεια ως «Προσωπείο» (Η Μάσκα)
Ο Φύρερ στέλνει τα Τάγματα Εφόδου (SA) στις γειτονιές για να μοιράσουν τρόφιμα, μήλα και μάλλινα. Αυτή είναι η «ωραία» όψη του ηγεμόνα που «νοιάζεται» για τον λαό του. Είναι το μέλι στο στόμα που προορίζεται να γίνει πικρό.
Στην πραγματικότητα, η βοήθεια είναι ο Δούρειος Ίππος. Η «μαγεία» της κρατικής αλληλεγγύης δε στοχεύει στην καταπολέμηση της πείνας, αλλά στην επιβολή της υποταγής.
### Η Επιθεώρηση ως Πραγματικότητα (Το Θηρίο)
Πίσω από το κουτί με τα τρόφιμα κρύβεται η κατασκοπεία. Το χέρι που προσφέρει το μήλο συνοδεύεται από το χέρι που αγγίζει το πιστόλι.
* Το Τετράδιο της Αλήθειας: Όταν η κόρη δείχνει το τετράδιο με τα έξοδα, δεν δείχνει απλώς λογαριασμούς. Παρουσιάζει την απόδειξη ακρίβειας που εκθέτει την κρατική προπαγάνδα.
* Η Παγίδα: Η είσοδος των Ταγμάτων στο σπίτι δεν είναι επίσκεψη σωτήρων, αλλά «επιθεώρηση». Μόλις η αλήθεια τολμήσει να εμφανιστεί, η μάσκα του βοηθού πέφτει και αποκαλύπτεται ο διώκτης.
«Ψωμί για όσους σωπαίνουν, σφαίρα για όσους μιλάνε».
### Η Πείνα ως Όπλο και η Αποδόμηση της Ιδιότητας
Μετά το κραχ του 1929, η απόγνωση του λαού έγινε το πιο σκληρό όπλο του καθεστώτος.
1. Το Ψωμί ως Αντάλλαγμα: «Σου δίνω φαΐ, μου δίνεις τη σιωπή σου». Η ανάγκη για επιβίωση χρησιμοποιείται για να λυγίσει την ηθική αντίσταση.
2. Η Εξαγορά: Η «Winterhilfe» παρουσιαζόταν ως θαύμα αλληλεγγύης, ενώ ήταν αναγκαστικές εισφορές του ίδιου του λαού που επιστρέφονταν ως «δώρο» του κόμματος.
3. Η Πράξη της Αξιοπρέπειας:.Στο τέλος της σκηνής, η γριά φτύνει το μήλο. Είναι η στιγμή που η ανθρώπινη αξιοπρέπεια νικά το ένστικτο της πείνας. Προτιμά την αλήθεια του πόνου της από το δηλητήριο του τυράννου.
Εκεί που η πείνα συναντά την υποψία, το ψωμί έχει πάντα γεύση σιδήρου.
Τα Τάγματα Εφόδου μπαίνουν στο σπίτι, προσφέρουν τα πέντε μάρκα και τα τρόφιμα, αλλά αμέσως μετά μετατρέπονται σε ανακριτές μόλις μαθαίνουν για το τετράδιο με τα έξοδα
Στο βίντεο αποτυπώνεται η ανατριχιαστική μετάβαση από την «ευεργεσία» στη σύλληψη, όταν η αλήθεια ενός απλού τετραδίου εξόδων απειλεί το αφήγημα του καθεστώτος.
Η παγίδα του μήλου: Φαίνεται ξεκάθαρα πώς η γριά προσπαθεί να τους καλοπιάσει προσφέροντας τα μήλα που μόλις της έδωσαν [
01:03 Η κλιμάκωση του τρόμου: Η στιγμή που ο στρατιώτης αρπάζει την έγκυο κόρη [
03:08 Η κάθαρση: Το βίντεο κλείνει με τη γριά να ξερνάει το μήλο [
03:25
Ο φασισμός έχει πάντα τα ίδια χαρακτηριστικά:
Η Μίμηση του Κράτους Πρόνοιας
Όπως ο Χίτλερ είχε τη Χειμερινή Βοήθεια, έτσι και ο Μουσολίνι στην Ιταλία προπαγάνδιζε τις κοινωνικές παροχές (Dopolavoro) για να εξαγοράσει τη σιωπή των εργατών. Στην Ελλάδα του 1967-1974, ο νεοφασισμός χρησιμοποίησε παρόμοιες μεθόδους, όπως τη διαγραφή αγροτικών χρεών ή τα δημόσια έργα, για να χτίσει ένα προσωπείο λαϊκής υποστήριξης.
Ο Έλεγχος της Πληροφορίας
Στην Ιταλία και στην Ελλάδα της Χούντας, το «τετράδιο» της κόρης από το έργο του Μπρεχτ θα ήταν η λογοκρισία. Οποιοσδήποτε κρατούσε δικά του στοιχεία που διέψευδαν την ευημερία του καθεστώτος, γινόταν αυτόματα εχθρός.
Τα Τάγματα Εφόδου και η Ασφάλεια
Στην Ιταλία ήταν οι Μελανοχίτωνες, στην Ελλάδα ήταν οι άνδρες της ΕΣΑ και της Ασφάλειας. Η μέθοδος είναι η ίδια: μπαίνουν στα σπίτια ως προστάτες της τάξης, αλλά η πραγματική τους ιδιότητα είναι η καταστολή. Το χέρι που αγγίζει το πιστόλι στη σκηνή του Μπρεχτ είναι η ίδια εικόνα που έζησαν χιλιάδες Έλληνες στα κρατητήρια και στις εξορίες.
Ο Μπρεχτ δεν γράφει μόνο για τη Γερμανία του '37. Γράφει για το πώς ο φασισμός, σε όποια χώρα και αν βρίσκεται, προσπαθεί να πείσει το λαό ότι τον ταΐζει, ενώ στην πραγματικότητα τον αλυσοδένει.
----
Το 1960-1974 εν Ελλάδι έχουμε την εποχή του νεοφασισμού.
Όπως στην Καρλσρούη του 1937 ο Μπρεχτ δείχνει πώς τα Τάγματα Εφόδου είχαν ήδη "αλώσει" την κοινωνία, έτσι και στην Ελλάδα το 1960-1967 είχαμε το παρακράτος, την ΕΚΟΦ και τους μηχανισμούς που οδήγησαν στη δικτατορία (1967-1974).
1. Το Παρακράτος ως Τάγμα Εφόδου
Πριν το 1967, οι νεοφασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα λειτουργούσαν ακριβώς όπως τα SA που περιγράφει ο Μπρεχτ. Ήταν η σιδερένια γροθιά που "επέβλεπε" τους πολίτες, τρομοκρατούσε την αριστερά και προετοίμαζε την κατάληψη της εξουσίας.
2. Ο Μουσολίνι και η Κοινωνική Εξαγορά
Ο Μουσολίνι ήταν ο δάσκαλος σε αυτό: έδινε προνόμια στους πιστούς του κόμματος και τρόμο στους υπόλοιπους. Η λογική "βοήθεια ή σφαίρα" που αναλύσαμε στον Μπρεχτ είναι η ίδια λογική που εφάρμοσε ο φασισμός στην Ιταλία και το παρακράτος στην Ελλάδα της δεκαετίας του '60.
3. Η Ιδιότητα του Εχθρού
Στον Μπρεχτ, εχθρός είναι όποιος κρατάει τετράδιο εξόδων. Στην Ελλάδα του 1960-1974, εχθρός ήταν όποιος δεν είχε "πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων". Η βοήθεια (δουλειά, άδεια, τρόφιμα) δινόταν μόνο ως αντάλλαγμα για την υποταγή στο καθεστώς.
Ο φασισμός δεν είναι μια στιγμή στο χρόνο, είναι μια διαδικασία. Είτε πρόκειται για τον Μουσολίνι, είτε για τη Γερμανία του '37, είτε για τον ελληνικό νεοφασισμό του 1960-1974, η μέθοδος παραμένει η ίδια:
Μια ψεύτικη βοήθεια που κρύβει από πίσω ένα πιστόλι.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου