ΜΙΣΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΓΕΛΩΤΟΠΟΙΟΣ
Η σύνδεση του Γελωτοποιού του Ντάριο Φο με τον «Μισάνθρωπο» (τον Αλσέστ του Μολιέρου) αγγίζει τον πυρήνα του πολιτικού θεάτρου.
ΜΙΣΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΓΕΛΩΤΟΠΟΙΟΣ
Η Κοινή Βάση: Ο πόλεμος κατά της υποκρισίας
Ο Μισάνθρωπος του Μολιέρου δε μισεί την ανθρωπότητα γενικά, αλλά την κοινωνική υποκρισία, τα ψεύτικα κοπλιμέντα, τον καιροσκοπισμό και τη διαφθορά της αυλής.
* Τόσο ο Γελωτοποιός όσο και ο Μισάνθρωπος είναι ιδεαλιστές που πληγώθηκαν από την αδικία του κόσμου.
* Και οι δύο αρνούνται να συμβιβαστούν με τα κοινωνικά προσωπεία και επιλέγουν να πουν την αλήθεια κατάμουτρα στην εξουσία.
## Οι 3 Μεγάλες Διαφορές τους
Αν και έχουν τον ίδιο εχθρό (την υποκρισία), αντιδρούν με εντελώς διαφορετικό τρόπο:
1. Το Όπλο: Γέλιο εναντίον Οργής
* Ο Γελωτοποιός χρησιμοποιεί το χιούμορ, τη σάτιρα, τη γελοιοποίηση και το σώμα του. Αντιμετωπίζει το κακό κάνοντάς το να φαίνεται κωμικό, ώστε να του αφαιρέσει τη δύναμη.
* Ο Μισάνθρωπος χρησιμοποιεί την οργή, τη σοβαρότητα και την απόλυτη ειλικρίνεια. Δεν γελάει ποτέ· θυμώνει, καταγγέλλει και υποφέρει.
2. Η Κοινωνική Τάξη & Ο Στόχος
* Ο Γελωτοποιός είναι φτωχός, έρχεται από τη βάση της κοινωνίας («από ένα μέρος με πολύ πόνο») και μιλάει εξ ονόματος του λαού για να τον ξεσηκώσει.
* Ο Μισάνθρωπος (Αλσέστ) είναι αριστοκράτης. Η μάχη του είναι πιο προσωπική και εσωτερική· θέλει να κρατήσει τη δική του ηθική καθαρότητα απέναντι στη σαπίλα της δικής του τάξης.
3. Η Κατάληξη: Δράση εναντίον Απομόνωσης
* Ο Γελωτοποιός βρίσκει στο τέλος τη δύναμη, την αγάπη και την ενέργεια να μείνει μέσα στην κοινωνία και να παλέψει. Το γέλιο τον απελευθερώνει.
* Ο Μισάνθρωπος νικιέται από την απογοήτευση. Μην αντέχοντας άλλο το ψέμα, επιλέγει στο τέλος την εξορία και την απομόνωση από τους ανθρώπους.
Συνεπώς, ο Γελωτοποιός είναι ένας «Μισάνθρωπος» που βρήκε τη λύτρωση και το δίκιο του μέσα από το λαϊκό θέατρο, ενώ ο ήρωας του Μολιέρου παραμένει ένας τραγικός, μοναχικός πολεμιστής.
***
Πώς όμως θα έμοιαζε αυτή η δυναμική συνάντηση πάνω σε μια θεατρική σκηνή;
Η Σκηνοθετική Εικόνα:
Μισάνθρωπος και Γελωτοποιός μαζί
Αν ένας σκηνοθέτης τους έβαζε στο ίδιο κάδρο, η αντίθεση θα ήταν συγκλονιστική:
Ο Μισάνθρωπος - Αλσέστ:
* Φοράει ένα πολυτελές αλλά αυστηρό, σκουρόχρωμο κοστούμι εποχής του 17ου αιώνα (γαλλική αυλή).
* Είναι όρθιος, άκαμπτος, με σταυρωμένα τα χέρια.
* Το πρόσωπό του είναι σκοτεινό, γεμάτο αποστροφή και πίκρα, κοιτάζοντας μακριά από το κοινό, σαν να αρνείται να συμμετάσχει στο «θέατρο» της κοινωνίας.
Ο Γελωτοποιός του Ντάριο Φο:
* Φοράει απλά, φτωχικά ρούχα, ίσως ένα κουρελιασμένο πουκάμισο ή τη χαρακτηριστική απλή ενδυμασία των λαϊκών παραμυθάδων.
* Είναι γεμάτος κίνηση, σκυμμένος προς το κοινό, με τα χέρια ανοιχτά σε μια θεατρική, υπερβολική χειρονομία.
* Το πρόσωπό του λάμπει από ένα πονηρό, πλατύ χαμόγελο. Τα μάτια του σπινθηρίζουν και είναι πάντα έτοιμος να πει το επόμενο αστείο που θα γκρεμίσει βασιλιάδες.
Το φόντο:
* Μια σκοτεινή θεατρική σκηνή, όπου ένας προβολέας φωτίζει τον καθένα ξεχωριστά, αλλά οι σκιές τους ενώνονται στο κέντρο, δείχνοντας ότι, παρά τις διαφορές τους, πολεμούν το ίδιο τέρας: την ανθρώπινη υποκρισία.
Ένας σύντομος φανταστικός διάλογος ανάμεσα στους δύο ήρωες, όπου ο Γελωτοποιός προσπαθεί να μάθει στον Μισάνθρωπο πώς να γελάει με τους εχθρούς του αντί να θυμώνει θα αναδείκνυε την αντίθεση ανάμεσα στη σωματική ακαμψία του Αλσέστ και τη ρευστότητα του Γελωτοποιού του Φο.
Ακολουθεί ο διάλογος, διαμορφωμένος ως θεατρική αντιπαράθεση.
Η Σκηνή: Στο Μεταίχμιο της Ειρωνείας
(Ο Αλσέστ στέκεται στην άκρη της σκηνής, κοιτάζοντας το κενό. Ο Γελωτοποιός πλησιάζει χορευτικά, με ένα ρυθμικό, σχεδόν προκλητικό βάδισμα, και σταματά ακριβώς πίσω του.)
Γελωτοποιός: Γιατί τόσο σφίξιμο, κύριε Αλσέστ; Η μέση σου θα σπάσει αν συνεχίσεις να κρατάς τον κόσμο στους ώμους σου τόσο ακίνητο.
Αλσέστ: (Χωρίς να γυρίσει) Η ελαφρότητα που υποστηρίζεις είναι συνενοχή, μίμε. Αν αρχίσω να γελάω με τη διαφθορά τους, σημαίνει πως την αποδέχομαι. Προτιμώ να με καταπιεί το σκοτάδι παρά να συμμετέχω στο τσίρκο τους.
Γελωτοποιός: (Πλησιάζει περισσότερο, ψιθυρίζοντας) Μα αυτό είναι το δώρο τους! Όταν οργίζεσαι, γίνεσαι μέρος της παράστασής τους. Τους δίνεις σημασία, τους δίνεις οντότητα. Όταν όμως τους γελοιοποιείς... (Κάνει μια απότομη χειρονομία που μιμείται μια γκροτέσκα φιγούρα εξουσίας) ...τότε οι βασιλιάδες τρέμουν. Το γέλιο δεν είναι αποδοχή, φίλε μου. Είναι ο καθρέφτης που δείχνει πως ο αυτοκράτορας είναι γυμνός, ενώ εσύ προσπαθείς ακόμα να μετρήσεις τα κουμπιά της στολής του.
Αλσέστ: (Γυρίζει αργά, με το βλέμμα του να εκτοξεύει πάγο) Το γέλιο σου δεν μπορεί να νιώσει τον πόνο της απόλυτης ειλικρίνειας. Πώς να γελάσω όταν το ψέμα τους μου στερεί την ανάσα;
Γελωτοποιός: (Ξεκαρδίζεται, αλλά με μια χροιά πικρίας) Με την ανάσα που σου απομένει, φτύσε τους! Δεν χρειάζεται να υποφέρεις μόνος στην έρημο. Έλα, κάνε μια γκριμάτσα. Άσε το σώμα σου να τινάξει αυτό το βαρίδι της αριστοκρατικής σου ευθύνης. Το γέλιο είναι η μόνη επανάσταση που δεν μπορούν να απαγορεύσουν, γιατί δεν ξέρουν πώς να την τιμωρήσουν!
Αλσέστ: (Παραμένει σιωπηλός, αλλά η στάση του σώματός του για μια στιγμή χαλαρώνει. Τα μάτια του συναντούν τα μάτια του Γελωτοποιού.)
Κέντρο βάρους:
* Ο Αλσέστ έχει το κέντρο βάρους στο θώρακα (συμπιεσμένο, κλειστό, με ένταση στους ώμους).
* Ο Γελωτοποιός έχει το κέντρο βάρους στη λεκάνη (ελεύθερο, έτοιμο για εκτίναξη, με το σώμα να λειτουργεί ως εργαλείο επικοινωνίας).
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου